Koronavirüs’ün Çek/Senetlere Etkisi : Düzenleyen Açısından

Ticaret hayatı bakımından ciddi sonuç doğurabilecek ve piyasadaki ödeme dengelerini bozabilecek olan salgın hali için 7226 sayılı Kanun geçici m. 1′ ele alalım.  Amacın hak kaybını önlemek olduğu hükümde açıkça belirtilmiştir ve hak kaybı haliyle hamile yöneliktir. Ancak alacaklının hakkı korunurken borçlu konumdaki düzenleyenin hiç düşünülmemesi söz konusu değildir. Zaten mevcut salgın durumunda asıl büyük endişe, alacaklıdan çok borçlular üzerindedir. Tüm bunların ötesinde 7226 sayılı Kanun geçici m. 1’deki süre durması/uzatımı, alacaklıyı öne taşımış olsa da çek hukukunun Çek Kanunu geçici m. 3/5’den kaynaklanan mevcut haller karşısında devam etmekte olmayan bir ibraz süresi içinde borçlu durumundaki düzenleyenin de bir ödeme sorumluluğunun olduğu söylenemez.

Bir yandan ibraz sürelerini 13.03.2020 tarihi itibarıyla durduran 7226 sayılı Kanun’un Resmi Gazete’de yayınlanma tarihi 26.03.2020’dir. Kanun’un kazanılmış haklara ve zaten ödemesi yapılmış olan çeklere etkisinin olmaması esastır. Zaten Kanun’un yürürlük hükmü olan 52. maddesinde de geçici maddeye ilişkin bir geçmişe etki kuralı getirilmemiştir. Bu sebeple ancak yürürlüğe girme tarihinden sonra çek ibrazının engellenmesi ve ödemelerin geçerli bir nedene dayanmaması, takiben de -yapılmaması gereken ödemelerden kaynaklı olarak- sorumluluk doğurmasından söz edilebilecektir.

O halde 26.03.2020 tarihi başlangıç olmak şartıyla üzerinde yazılı düzenleme tarihi itibarıyla ibraz süresi içerisinde de olsa, çeklerin ibraz süresi durmuş olduğuna için borçlu durumundaki düzenleyenlerin de bir ödeme sorumluluğu söz konusu olmayacaktır. Çekte işlenmiş olan hakkın borçluya karşı ileri sürülebilmesi ibrazla bağlantılıdır, fakat belirtilen zaman dilimi içerisinde ibraz mümkün değildir. Durma/kesilme süresi boyunca düzenleyen açısından borçlar hukuku ve ceza hukuku bakımından karşılıksız çek yaptırımının söz konusu olması da mümkün değildir.

Bu halde düzenlediği çeki ilgili resmi salgın süresi içerisinde herhangi bir nedenle ödeyemeyen borçlusunu ayrıca koruyan özel bir düzenlemeye de ihtiyaç duyulmamaktadır. Haliyle bankanın ödememe sebebi olarak ‘karşılıksızlık’ dışında bir şerhi çekin arkasına işlemesinin mümkün olup olmadığına dair herhangi bir  tartışmanın da çok fazla önemi olmamaktadır.